Sendika izni kaç gün ?

Gulum

New member
Sendika İzni Kaç Gün? İşçinin, Sendika Temsilcisinin ve Kamu Çalışanının Bilmesi Gerekenler

İş yerinde sendikal faaliyetlerle ilgilenenlerin veya bir sendikaya üye olmayı düşünenlerin aklına gelen önemli sorulardan biri şu: Sendika izni kaç gün, bu izin kimlere veriliyor ve hangi şartlarda kullanılabiliyor? Açıkçası bu konu, yalnızca izin günlerinin sayısından ibaret değil. Bir tarafta çalışanların haklarını korumak, diğer tarafta iş yerindeki üretimin ve günlük işleyişin devam etmesini sağlamak gibi iki önemli mesele bulunuyor.

Örneğin, iş yerinde sendika temsilcisi olarak görevlendirilen bir çalışan düşünelim. İş arkadaşlarının sorunlarını dinlemesi, işverenle görüşmelere katılması, sendikal toplantılara gitmesi ve çalışanların taleplerini iletmesi gerekiyor. Peki, bütün bunları yıllık izninden veya hafta sonu dinlenmesinden fedakârlık ederek mi yapmalı? İşte sendika izni tam da bu noktada önem kazanıyor.

Türkiye'de sendika izninin süresi, herkes için geçerli tek bir gün sayısıyla açıklanamaz. İşçinin özel sektörde mi, kamu kurumunda mı çalıştığı, sendikada hangi görevi üstlendiği, toplu iş sözleşmesinde ne yazdığı ve hangi mevzuat hükümlerinin uygulandığı belirleyicidir. Bu ayrımları bilmeden verilen kısa cevaplar, çalışanların yanlış bilgi edinmesine ve haklarını kullanırken sorun yaşamasına neden olabilir.

Aşağıda sendika izninin hukuki temelini, tarihsel gelişimini, farklı çalışan grupları bakımından nasıl değerlendirildiğini ve gelecekte çalışma hayatını nasıl etkileyebileceğini ayrıntılı biçimde ele alalım.

1. Sendika İzni Nedir?

Sendika izni, çalışanların sendikal görevlerini yerine getirebilmeleri için tanınan izin veya çalışma süresi düzenlemelerini ifade eder. Bu düzenlemeler; sendika temsilciliği, sendika yöneticiliği, toplantılara katılma, toplu iş sözleşmesi görüşmelerini yürütme ve mevzuatın ya da ilgili sözleşmenin kapsamına giren diğer sendikal faaliyetler bakımından gündeme gelebilir.

Ancak burada önemli bir ayrım var: Sendika izni, yıllık ücretli izinle aynı şey değildir. Yıllık izin, belirli çalışma koşullarını sağlayan işçinin dinlenme hakkıyla ilgilidir. Sendikal izin ise sendikal görevlerin yerine getirilmesine imkân tanıyan ayrı bir hukuki veya sözleşmesel düzenlemedir.

Ayrıca sendikal faaliyetlere katılma hakkıyla, belirli bir gün sayısı kadar ücretli izin kullanma hakkını birbirinden ayırmak gerekir. Bir çalışanın sendika üyesi olması, kendisine otomatik olarak her ay belirli sayıda sendika izni verileceği anlamına gelmez. İzin hakkının kapsamı, çalışanın görevi ve tabi olduğu mevzuatla birlikte değerlendirilmelidir.

Bence bu konudaki en büyük karışıklık da burada ortaya çıkıyor. Çalışanlar bazen sendika üyeliğini, iş yeri temsilciliğini ve sendika yöneticiliğini aynı statü gibi düşünüyor. Oysa bu görevlerin hukuki sonuçları ve izin bakımından doğurdukları haklar birbirinden farklı olabilir.

2. Sendika İzni Kaç Gün? Özel Sektör ve Kamu Arasındaki Farklar

Sendika izni için kesin bir süre söyleyebilmek amacıyla önce çalışanın hangi hukuki statüde olduğunu belirlemek gerekir.

Özel sektörde çalışan işçiler bakımından 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu önemli bir kaynaktır. Kanunun 27. maddesi, iş yeri sendika temsilcilerinin görevlerini düzenler. İş yeri sendika temsilcilerinin görevlerini iş yerinde yerine getirmeleri, çalışma süreleri içinde ve dışında bu faaliyetleri nasıl yürütecekleri bakımından kanundaki düzenlemeler ile toplu iş sözleşmesi hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Kanunun 27. maddesindeki temel yaklaşım, iş yeri sendika temsilcilerinin görevlerini yerine getirmelerine imkân tanımaktır. Temsilcinin çalışma saatleri içinde bu görevleri yerine getirmesi gerektiğinde izin meselesi gündeme gelir. Bununla birlikte, temsilciye her durumda sınırsız ve kendiliğinden kullanılabilen belirli sayıda günlük izin verildiği düşünülmemelidir. Somut hak, temsilcinin statüsü, kanuni düzenleme ve varsa toplu iş sözleşmesi çerçevesinde incelenmelidir.

Toplu iş sözleşmelerinde sendikal faaliyetler için daha ayrıntılı hükümler bulunabilir. Örneğin, temsilcilik görevlerinin yürütülmesi için haftalık veya aylık belirli süreler öngörülmesi, sendika yöneticilerinin toplantılara katılması için izin usulünün düzenlenmesi ya da belirli sendikal etkinlikler için ek izin tanınması mümkündür. Bunların kapsamı her iş yerinde aynı olmayabilir.

Kamu sektöründe ise çalışanların işçi mi, memur mu olduğu özellikle önemlidir. Kamu kurumunda çalışmak tek başına aynı izin rejimine tabi olmak anlamına gelmez. Kamu işçileri ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamındaki memurların hakları aynı hükümler üzerinden değerlendirilmez.

4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu, kamu görevlilerinin sendikal hakları açısından temel mevzuattır. Kanunun 18. maddesi, sendika ve konfederasyonların yönetim kurullarında görev alan kamu görevlilerinin izinli sayılmasıyla ilgili hükümler içerir. Bu nedenle sendika yöneticisi olan bir kamu görevlisinin durumu, yalnızca iş yeri sendika temsilcisi olan özel sektör işçisiyle karşılaştırılarak açıklanamaz.

Burada şu ayrıntı da unutulmamalı: Sendika yönetiminde görev alan herkesin aynı süreyle izinli sayılması söz konusu değildir. Kanunun kapsamı, görev türü ve ilgili statü hükümleri belirleyicidir. Kamu görevlilerinin iş yeri temsilciliği ve sendikal faaliyetleri bakımından uygulanacak düzenlemeler de kendi hukuki çerçevesinde ele alınmalıdır.

Dolayısıyla, “Sendika izni beş gündür” veya “Sendika izni ayda iki gündür” gibi ifadeler, hangi çalışan grubuna ve hangi düzenlemeye dayandığı belirtilmeden genelleme yapıldığında yanıltıcı olabilir.

3. Kamu Görevlilerinde Sendika İzni Kaç Saat veya Kaç Gün?

Kamu görevlileri bakımından konu biraz daha somutlaştırılabilir. Çünkü 4688 sayılı Kanun'un 18. maddesinde, belirli sendikal görevler için açık izin düzenlemeleri bulunmaktadır.

İlgili maddenin güncel metninde yer alan düzenlemelere göre, gerekli şartları taşıyan ve kurumundan aylıksız izne ayrılmayan sendika yönetim kurulu üyeleri haftada bir gün kurumlarından izinli sayılır. Ayrıca kanunda belirtilen üye sayılarına ulaşan sendikaların il ve ilçe temsilcileri için haftada dört saatlik izin düzenlemesi bulunmaktadır. Bu haklardan yararlanma koşulları ve kapsama giren görevler kanunun ilgili fıkralarına göre değerlendirilmelidir. mevzuat.wiki+1

Burada önemli olan, bu sürelerin bütün kamu çalışanlarına tanınmış genel bir sendika izni olarak yorumlanmamasıdır.

Örneğin, bir kamu kurumunda çalışan ve herhangi bir sendikal yöneticilik görevi bulunmayan memur ile sendika şube yönetim kuruluna seçilmiş bir memurun hukuki durumu aynı değildir. Sıradan bir sendika üyesi, yalnızca üyeliği nedeniyle haftada bir gün ücretli izin kullanma hakkına sahip olduğunu düşünmemelidir.

Benzer biçimde, il temsilcisi veya ilçe temsilcisi bakımından düzenlenen haftalık dört saatlik izin de belirli şartlara bağlıdır. İlgili sendikanın üye sayısı, temsilciliğin niteliği ve kanundaki diğer koşullar dikkate alınmalıdır.

Kamu görevlilerinin sendika veya konfederasyon yönetim kurullarında görev alıp aylıksız izne ayrılması da farklı bir durumdur. Kanun, gerekli bildirim ve başvuru koşulları çerçevesinde yöneticilerin görev süreleri boyunca aylıksız izin kullanabilmesine ilişkin hükümler içerir. Aylıksız izin tercih edilmediğinde uygulanacak haklar ise ilgili düzenlemelere göre belirlenir. mevzuat.wiki+1

Bu noktada üç ayrı kavramı birbirine karıştırmamak gerekir:

- Haftada bir gün izin: Kanundaki koşulları sağlayan ve aylıksız izne ayrılmayan belirli sendika yöneticileri bakımından söz konusudur.

- Haftada dört saat izin: Kanunda belirtilen koşulları taşıyan bazı il ve ilçe sendika temsilcileri için öngörülmüştür.

- Aylıksız izin: Belirli sendika yöneticilerinin, kanuni şartları ve başvuru usulünü yerine getirerek yararlanabileceği ayrı bir statüdür.

Dolayısıyla kamu görevlileri için de tek bir sendika izni süresinden söz edilemez. Üstelik özel sektördeki işçi temsilcilerinin haklarını bu sürelerle doğrudan karşılaştırmak doğru değildir.

4. Özel Sektörde Sendika Temsilcisi Kaç Gün İzin Kullanabilir?

Özel sektörde çalışanların en çok merak ettiği sorulardan biri, iş yeri sendika temsilcisinin sendikal faaliyetleri için kaç gün izin kullanabileceğidir.

6356 sayılı Kanun'un 27. maddesi, iş yeri sendika temsilcilerinin atanmasını ve görevlerini düzenler. Buna göre temsilciler, çalışanların dilek ve şikâyetlerini dinlemek, sorunların çözümüne yardımcı olmak, işçi ve işveren arasındaki iş birliğini desteklemek ve çalışma koşullarının mevzuata ve toplu iş sözleşmesine uygun uygulanmasına katkıda bulunmakla görevlidir.

Aynı maddede temsilcilerin görevlerini yerine getirirken iş yerindeki işlerini aksatmaması ve iş disiplinine aykırı davranmaması gerektiği belirtilir. İşverenin de temsilcilerin görevlerini hızlı ve etkili biçimde yapmalarına imkân sağlayacak kolaylıklar sunması öngörülür. mevzuat.wiki+1

Bu düzenleme, her iş yeri sendika temsilcisine otomatik olarak haftada bir veya ayda birkaç gün izin verildiği anlamına gelmez.

Özel sektörde kullanılabilecek izinlerin kapsamını belirlemek için öncelikle şu soruların yanıtlanması gerekir:

- İşçi, kanun kapsamında atanmış iş yeri sendika temsilcisi mi, yoksa sendikanın başka bir görevini mi yürütüyor?

- İş yerinde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi var mı?

- Toplu iş sözleşmesinde sendikal faaliyetler için özel bir izin maddesi bulunuyor mu?
 
Üst